Кыргызстанда контрагентти кантип текшерүүгө болот: кадам-кадам инструкция 2026

2026-жылдын 15-майы2026-жылдын 8-ноябрында жаңыртылдыORQUN командасы

Контрагентти текшерүү — бул келишимге кол коюуга жана биринчи төлөмгө чейин жооп алууга тийиш болгон бир нече суроо: компания чын эле барбы, иштеп жатабы, аны ким башкарат, карыздары, сот иштери жана мамлекеттик сатып алуулардагы жаман аброю жокпу. Кыргызстанда бул суроолордун дээрлик бардыгынын жообу ачык мамлекеттик реестрлерде бар. Төмөндө — кайсы реестрлерди, кандай тартипте кароо керек, эмнеге көңүл буруу зарыл жана текшерүүнү качан тереңдетүү керек экени жазылган.

Текшерүү кимге жана качан керек

Ири өнөктөштү гана эмес, ар бир жаңы өнөктөштү текшерүү керек. Акча көбүнчө алдын ала төлөмү бар чакан бүтүмдөрдө жоголот: жеткирүүчү авансты алып, жок болуп кетет, ал эми карызды өндүрүүгө аракет кылганда компания эчак иштебей калганы же жоюлганы белгилүү болот.

Текшерүү өзгөчө төмөнкү учурларда маанилүү:

  • сиз алдын ала төлөм жүргүзөсүз же товарды кийин төлөө шарты менен жөнөтөсүз;
  • келишим ири же узак мөөнөттүү;
  • өнөктөш жаңы, аны жарнама же сунуш боюнча тапкансыз;
  • сиз мамлекеттик сатып алууларга катышасыз же алар үчүн субподрядчы тандап жатасыз;
  • контрагенттин ишмердүүлүгү лицензияны талап кылат — курулуш, финансы, медицина, билим берүү, ташуу.

Бухгалтерге текшерүү тийиштүү кылдаттыкты тастыктоо үчүн да керек: эгер салык кызматында бүтүм боюнча суроолор жаралса, келишим түзүлгөн күнгө карата алынган көчүрмөлөр жана скриншоттор өнөктөштү алдын ала текшергениңизди көрсөтөт (кеңири — тийиштүү кылдаттык жөнүндө макалада).

Баштоодон мурда контрагент жөнүндө эмнени билүү керек

Издөө үчүн реквизиттердин бири жетиштүү:

  • ИНН — Кыргызстандын юридикалык жактарында ал 14 орундуу. Бул компанияны табуунун эң ишенимдүү жолу: аталыштар кайталанат, ИНН — жок (ИНН кандай түзүлгөн);
  • укуктук формасы менен толук аталышы — ЖЧК, ААК, ЖАК, МИ, КФ ж. б. (менчиктин түрлөрү);
  • ОКПО — статистикалык регистрдеги 8 орундуу код.

Эгер өнөктөш «брендди» гана атаса, келишимдеги же эсеп-фактурадагы реквизиттерди сураңыз. ИННди айткысы келбегени — эле сак болууга негиз.

1-кадам. Каттоо жана статус

Кайдан кароо керек: Юстиция министрлигинин юридикалык жактар реестри — register.minjust.gov.kg.

Эмнени текшерүү керек:

  • статусу — «жоюлган» же «жоюлуу процессинде» эмес, «иштеп жаткан»;
  • каттоо датасы. Бир нече жума мурда катталган компания толук ак ниеттүү болушу мүмкүн, бирок алдын ала төлөмү бар ири бүтүм үчүн бул көбүрөөк документ суроого негиз;
  • юридикалык дареги жана ишмердүүлүк түрү — алар келишимде көрсөтүлгөнгө жана өнөктөш чындап алектенген ишке дал келеби;
  • жетекчи жана уюштуруучулар — сиз сүйлөшүү жүргүзүп жаткан адамдарбы;
  • кайра каттоолор — бүтүмдүн алдында жетекчинин же уюштуруучулардын тез-тез алмашуусу түшүндүрмөнү талап кылат.

Өткөрүп жиберсеңиз эмнеге тобокел кыласыз: жоюлган компания менен же аны өкүлчүлүк кылууга укугу жок адам менен түзүлгөн келишим. Мындай учурда карызды өндүрүү дээрлик мүмкүн эмес.

2-кадам. Реквизиттерди салыштыруу

Келишимдеги, эсеп-фактурадагы жана реестрдеги ИННди, толук аталышты жана юридикалык даректи салыштырыңыз. ИННдин бир цифрасындагы же укуктук формадагы айырма — көп кездешүүчү ката белгиси, кээде алмаштыруунун да белгиси: алдамчылар окшош аталыштагы компанияны каттап, анын атынан эсеп коюшат.

Банк реквизиттерин да текшериңиз: эсеп үчүнчү жакка эмес, келишим түзүлүп жаткан компаниянын өзүнө ачылган болушу керек.

3-кадам. Салыктар жана карыздар

Кайдан кароо керек: Мамлекеттик салык кызматы — sti.gov.kg жана салык төлөөчүнүн salyk.kg сервиси.

Эмнени текшерүү керек:

  • салыктар жана камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыз;
  • мүлк салыктары боюнча карыздар;
  • компания иштебеген уюмдардын реестринде жокпу.

Бир жолку анча чоң эмес карыз ак ниеттүү компанияларда да болот. Ири же көп жылдык карыздар жана иштебеген уюм статусу сактандырышы керек: бул компания чыныгы ишмердүүлүк жүргүзбөй жатканынын же олуттуу финансылык кыйынчылыктарга туш болгонунун белгиси.

4-кадам. Банкроттук жана жоюу

Кайдан кароо керек: Экономика жана коммерция министрлигине караштуу Банкроттук иштери боюнча департаменттин маалыматтары, Юстиция министрлигинин реестриндеги статус.

Башталган банкроттук же жоюу жол-жобосу баарын өзгөртөт: кредиторлордун талаптары белгиленген кезек менен канааттандырылат, жаңы өнөктөш бул кезекте эң акыркы болуп калат. Эгер жол-жобо башталса, алдын ала төлөм жүргүзүүгө болбойт.

5-кадам. Мамлекеттик сатып алуулар жана ишенимсиз жеткирүүчүлөрдүн реестри

Кайдан кароо керек: мамлекеттик сатып алуулар порталы — zakupki.gov.kg.

Эмнени текшерүү керек:

  • компания сатып алууларга катышабы, канчасын жана кандай суммага уткан — бул чыныгы ишмердүүлүктүн жакшы белгиси;
  • буйрутмачылар кимдер жана кескин секириктер жокпу — мисалы, кызматкерлери жана тарыхы жок компаниянын жүздөгөн жеңиши;
  • компания ишенимсиз жеткирүүчүлөрдүн реестрине киргизилген эмеспи жана киргизүү жол-жобосу башталган эмеспи.

Реестрге кирүү жеткирүүчү мамлекеттик буйрутмачынын алдындагы милдеттенмелерин буга чейин аткарбаганын билдирет. Эгер сиз мамлекеттик сатып алуу үчүн субподрядчы тандап жатсаңыз, мындай өнөктөш сизди контракттан ажыратышы мүмкүн (кара тизме боюнча кантип текшерүү керек, тендердин катышуучусун текшерүү).

6-кадам. Соттор

Кайдан кароо керек: сот актыларынын порталы — portal.sot.kg.

Компанияны аталышы боюнча издеңиз: ал кайсы иштерге, кандай сапатта катышат жана талаш эмне жөнүндө. Иштеп жаткан компания үчүн бир-эки талаш — кадимки көрүнүш. Төмөнкү учурларда сак болуу керек:

  • компания карыздарды өндүрүү боюнча көп учурда жоопкер болот;
  • ага каршы жеткирүүчүлөрдөн же кызматкерлерден жаңы доолор бар;
  • талаштар сиздин болочок келишимиңизге окшош — мисалы, жеткирүүлөрдү аткарбоо жөнүндө.

Сот актыларында издөө ИНН боюнча эмес, аталыш боюнча жүрөрүн эске алыңыз: актыда сөз окшош аталыштагы компания жөнүндө эмес, дал сиздин контрагент жөнүндө экенин текшериңиз.

7-кадам. Лицензиялар жана уруксаттар

Жөнгө салынуучу ишмердүүлүк үчүн лицензия милдеттүү, ал эми лицензиясы жок компания менен иштөө тобокелдүү: бүтүм талашка түшүшү, иш токтотулушу мүмкүн.

Кайдан кароо керек:

  • банктар, микрофинансылык компаниялар, кредиттик союздар, төлөм уюмдары — Улуттук банк, nbkr.kg;
  • камсыздандыруу компаниялары, баалуу кагаздар рыногунун катышуучулары, лотереялар — Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматы, fsa.gov.kg;
  • курулуш — Курулуш министрлигинин лицензиялар реестри;
  • билим берүү, медицина, жер казынасын пайдалануу жана башка тармактар — тиешелүү ведомстволордун реестрлери.

Лицензиянын бар экенин гана эмес, анын жарактуулук мөөнөтүн жана иштин түрүн да текшериңиз: долбоорлоого берилген лицензия курууга укук бербейт.

8-кадам. Көзөмөлдөөчү органдардын текшерүүлөрү

Кайдан кароо керек: Экономика жана коммерция министрлигинин текшерүүлөр порталы — proverka.gov.kg.

Бул жерден компанияны кайсы органдар жана качан текшергени көрүнөт. Текшерүүлөр өзү — кадимки иш. Алардын эмне менен аяктаганы жана канчалык көп кайталанганы маанилүү: кыска мөөнөттөгү пландан тышкаркы текшерүүлөрдүн катары компанияга даттануулар бар экенин билдириши мүмкүн.

9-кадам. Байланыштар жана аффилирлешүү

Компания таза көрүнүшү мүмкүн, бирок жалпы жетекчи, уюштуруучу же дарек аркылуу көйгөйлүү уюмдар менен байланышта болушу ыктымал. Караңыз:

  • жетекчи дагы кайсы компанияларды башкарат жана уюштуруучулар кайсыларына ээлик кылат, ал компаниялардын абалы кандай — иштеп жатабы, жоюлганбы, ишенимсиз жеткирүүчүлөрдүн реестриндеби;
  • ошол эле дарекке көптөгөн башка компаниялар катталган эмеспи;
  • бир сатып алуунун катышуучуларында жалпы уюштуруучулар жокпу — бул сүйлөшүп алуунун белгиси.

Мындай текшерүүнү кол менен жүргүзүү көп убакытты алат: ар бир адам жана ар бир дарек боюнча өтүп чыгуу керек. Кеңири — компаниялардын аффилирлешүүсү жана бир күндүк фирмалар жөнүндөгү макалаларда.

Тобокелдик белгилери: текшерүүнү качан тереңдетүү керек

Бир да белги өзүнчө өнөктөштүн ак ниетсиз экенин билдирбейт. Бирок алар бир нечөө болсо — документтерди сураңыз, төлөө шарттарын жумшартыңыз же бүтүмдөн баш тартыңыз.

  • Компания жакында катталган, ал эми бүтүм ири жана алдын ала төлөм менен.
  • Массалык дарек — юридикалык дарек боюнча ондогон компаниялар катталган.
  • Массалык жетекчи же уюштуруучу — бир адам көптөгөн компанияларда катталган.
  • Жетекчинин же уюштуруучулардын тез-тез алмашуусу, өзгөчө бүтүмдүн алдында.
  • Салык карыздары же иштебеген уюм статусу.
  • Башталган банкроттук же жоюу.
  • Ишенимсиз жеткирүүчүлөрдүн реестри же киргизүү жол-жобосунун башталышы.
  • Карыздарды өндүрүү боюнча жоопкер катары көп соттор.
  • Жөнгө салынуучу ишмердүүлүк үчүн лицензия жок же анын мөөнөтү бүткөн.
  • Келишим, эсеп-фактура жана реестр ортосундагы реквизиттердин айырмачылыктары.
  • Санкциялык тизмелердеги дал келүүлөр — компанияда, анын жетекчисинде же уюштуруучуларында.

Контрагенттен кайсы документтерди суроо керек

Реестрлер ачык бөлүктү көрсөтөт. Ири бүтүм үчүн аны өнөктөштүн өзүнөн алынган документтер менен толуктаңыз:

  • мамлекеттик каттоо жөнүндө күбөлүк жана устав;
  • жетекчини дайындоо жөнүндө чечим же буйрук;
  • ишеним кат — эгер келишимге жетекчи эмес адам кол койсо;
  • лицензия — жөнгө салынуучу ишмердүүлүк үчүн;
  • салык карызы жок экендиги жөнүндө маалымкат;
  • жеткирүүчүлөр үчүн — товардын, кампанын же техниканын бар экенин тастыктоо.

Документтерди реестр менен салыштырыңыз: жетекчини дайындоо датасы, дареги жана аталышы дал келиши керек.

Канчалык терең текшерүү керек

БүтүмТекшерүүнүн минимуму
Алдын ала төлөмсүз бир жолку сатып алууСтатус жана реквизиттер (1–2-кадамдар)
Алдын ала төлөм же кийин төлөө, жаңы өнөктөш1–6-кадамдар жана тобокелдик белгилери
Ири же узак мөөнөттүү келишимБардык кадамдар, өнөктөштөн документтер, байланыштар
Мамлекеттик сатып алуу үчүн субподрядчыБардык кадамдар, сөзсүз түрдө ишенимсиз жеткирүүчүлөрдүн реестри жана лицензиялар
Туруктуу жеткирүүчүИри төлөмдөрдүн алдында кайра текшерүү же өзгөрүүлөрдүн мониторинги

Жыйынтыкты кантип бекитүү керек

Ар бир реестрден алынган көчүрмөлөрдү жана скриншотторду текшерүү датасы менен сактап, келишимге же контрагенттин карточкасына тиркеңиз. Эгер компанияда текшерүүнү бир нече адам жүргүзсө, бирдиктүү чек-лист жөнүндө макулдашыңыз — кызматкер эс алууга чыкканда эч нерсе жоголбойт.

Контрагентти кантип тезирээк текшерүүгө болот

Бардык кадамдар боюнча кол менен текшерүү жарым сааттан бир нече саатка чейин созулат: ар бир реестрдин өз издөөсү, өз форматы бар, ал эми байланыштарды бир-бир адамдан чогултууга туура келет.

ORQUN бул реестрлердин маалыматтарын ИНН же аталыш боюнча бир отчётко чогултат: каттоо жана жетекчилик, салык карыздары, банкроттук, мамлекеттик сатып алуулар жана ишенимсиз жеткирүүчүлөрдүн реестри, сот актылары, лицензиялар, текшерүүлөр, курулуш объекттери, санкциялар жана байланыштар графы. Жыйынтыктоочу ишенимдүүлүк баасы — ORQUN индекси 0дөн 99га чейин жалпы көрүнүштү көрсөтөт, ал эми отчёттогу ар бир факт булакка алып барат. Туруктуу өнөктөштөр үчүн мониторинг бар: компанияда жетекчи алмашса, карыз же жаңы сот актысы пайда болсо, ORQUN кабарлайт.

Базалык текшерүү акысыз — күнүнө 3 текшерүү.

Көп берилүүчү суроолор

Кыргызстанда контрагентти акысыз текшерүүгө болобу?

Ооба. Мамлекеттик реестрлер — Юстиция министрлиги, салык кызматы, сатып алуулар порталы, сот актылары — ачык. ORQUNда базалык текшерүү акысыз: күнүнө 3 текшерүү.

Компанияны ИНН боюнча кантип текшерүү керек?

14 орундуу ИННди Юстиция министрлигинин реестринин издөөсүнө же ORQUNга киргизиңиз. ИНН боюнча издөө аталыш боюнча издөөгө караганда так: ар башка компаниялардын аталыштары дал келиши мүмкүн.

Жеке ишкерди кантип текшерүү керек?

Жеке ишкерде ачык маалыматтар юридикалык жакка караганда азыраак, жоопкерчиликтин да өз өзгөчөлүгү бар. Кеңири — «Кыргызстанда ИПни кантип текшерүү керек» макаласында.

Тобокелдик белгилери табылса эмне кылуу керек?

Бүтүмдөн баш тартуу милдеттүү эмес. Өнөктөштөн документтерди жана түшүндүрмөлөрдү сураңыз, алдын ала төлөмдү иш аткарылгандан кийинки төлөмгө алмаштырыңыз, кепилдик же кепилдикке алууну сураңыз. Эгер белгилер бир нечөө болуп, түшүндүрмө жок болсо — башка өнөктөш тапкан оң.

Контрагентти канчалык тез-тез кайра текшерүү керек?

Ар бир ири төлөмдүн алдында жана келишимди узартууда. Туруктуу өнөктөштөр үчүн мониторинг ыңгайлуу: өзгөрүүлөр кол менен кайра текшерүүсүз өзү келет.

Контрагентти бир мүнөттө текшериңиз

ORQUN Кыргызстандын мамлекеттик булактарынан маалыматтарды чогултат жана ORQUN индекси (0–99) — ишенимдүүлүктүн жыйынтык баасын жана тобокелдик факторлорун эсептеп берет.

Текшерүү