ИНН (салык төлөөчүнүн идентификациялык номери) — Кыргызстанда мамлекеттик реестрлерде юридикалык же физикалык жакты так аныктаган 14 орунду код. Анын түзүлүшүн түшүнүү — терең текшерүүдөн да мурда каталар менен алдамчылыкты оңой байкоого жардам берет.
ИНН түзүлүшүн билүүнүн мааниси
ИНН — бул ар кандай булактардан алынган маалыматтарды (Юстиция министрлигинин реестри, салык кызматы, мамлекеттик сатып алуулар порталы) өз ара байланыштырган ачкыч. Эгер келишимде туура эмес же жок болгон ИНН жазылса, андан аркы текшерүүнүн мааниси жок — сиз таптакыр башка компанияны издеп калышыңыз мүмкүн.
ИНН кандай бөлүктөрдөн турат
14 орундуу ИНН субъектинин тиби жана эсепке коюлган датасы/тартиби тууралуу маалыматтарды код түрүндө камтыйт. Практикада контрагентти текшерүүдө төмөнкүлөргө көңүл буруу керек:
- Узундугу жана форматы. Так 14 сан, эч кандай тамга же боштук жок. Ар кандай айырмачылык болсо — кошумча текшериңиз.
- Субъекттин тиби. Номердин түзүлүшү уюмдар, жеке ишкерлер жана жеке адамдар үчүн айырмаланат.
- Уникалдуулук. Ар бир ИНН бир субъектке гана тиешелүү; жетекчи же дареги алмашса — ИНН өзгөрбөйт.
Маанилүү. Так позициялык коддоо схемасын салык кызматы бекитет жана ал такталышы мүмкүн. Ошондуктан ИННнин ээсин «сан менен болжолдоо» эмес, расмий реестрге салыштыруу ишеничтүүрөөк.
ОсООну, ИПни жана жеке адамды кантип айырмалоо керек
Эң жөнөкөй жолу — ИННди реестрден издеп, субъекттин баракчасын караңыз. Ал жакта менчик формасы (ОсОО, ААК, ИП жана башка) дароо көрүнөт. Бул формалардын айырмачылыктары тууралуу биз Кыргызстандын менчик формалары тууралуумакалада кеңири жазганбыз.
ИНН тууралыгын кантип текшерсе болот
Формалдуу текшерүү
Алгач, номер так 14 сандан туруп, кошумча символдор жок экенине ынаныңыз. Бул көпчүлүк каталарды алдын алат.
Реестр менен салыштыруу
Андан соң, ИННди реестрге киргизип, табылган компаниянын аты жана дареги келишимдеги маалыматтарга дал келип-келбегенин көрүңүз. Эгер «бар» ИННге башка ат чыкса — бул кооптуу белги.
Көбү ката кетирген учурлар
- Келишимден же эсептен кол менен терүүдө цифралар чаташып жазылат.
- Группанын башка аффилирленген компаниясынын ИННи көрсөтүлөт.
- Юридикалык жак иштеп жатат, бирок статусу — жоюлууда.
ORQUN’да издөө ИНН, аталышы же жетекчи боюнча иштейт — система өзү мамлекеттик булактардагы маалыматтарды салыштырып, менчик формасын, статусун жана тобокелдик факторлорун ORQUN Индексинде көрсөтөт.